صفحه اصلی / معرفی شهرستان

معرفی شهرستان

*شهرستان گنبد کاووس*
این شهرستان که مهمترین و بزرگترین شهرستان استان از لحاظ وسعت محسوب می‌شود دارای مساحتی حدود ۳۲/۵۰۷۱ کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر ۳۰۲۱۸۵ نفر است فاصله این شهرستان تا مرکز استان ۹۸ کیلومتر می باشد که قومیتهای گوناگون در آن ساکن هستند و اینچه‌برون شهر دیگر این شهرستان است. مهمترین مراکز گردشگری و باستانی این شهرستان عبارتند از : تالابهای بین‌المللی آلماگل، آلاگل و آجی گل بازارچه مرزی اینچه‌برون ، یاریم تپه ، گبری قلعه ، گنبد قابوس ، شهر باستانی جرجان ، امامزاده یحیی بن زید و بقعه دانشمند شهرستان گنبد کاووس را می‌توان کرسی مطالعات باستان‌شناسی استان دانست و پژوهش های شهر قدیم جرجان و دیوار گرگان همه ساله در این شهرستان صورت می‌پذیرد. بازار هفتگی آن جمعه بازار است. از صنایع‌دستی این شهرستان قالی‌بافی، گلیم‌بافی، پلاس ، دوتارسازی ، زیورآلات ، سوزن‌دوزی ، رنگرزی و نمدمالی و از شیرینی‌های محلی تاتارچرک ، بیشمه را می‌توان نام برد.

*موقعیت جاذبه های شهرستان گنبد کاووس *

برج قابوس
یکی از بی‌نظیرترین یادمان‌های معماری ایران در دوره اسلامی برج گنبد قابوس بن وشمگیر است، این برج بزرگترین برج آجری جهان است که در شمال شهر گنبد کاووس و سه‌کیلومتری شهر قدیم جرجان مرکز حکومت آل‌زیار قرار دارد.این اثر به سال ۳۹۷ هجری برای آرامگاه شمس‌المعالی بر روی تپه‌ای به بلندی ۱۵ متر ساخته شده است، ارتفاع برج ۵۵ متر است و با احتساب بلندی تپه ۷۰ متر از سطح زمین بلندی دارد.
امام زاده یحیی بن زید(ع)
حرم مطهر این امام زاده در جنوب غربی شهر گنبد در محل شهر تاریخی جرجان واقع است.حضرت یحیی فرزند زید فرزند امام سجاد(ع) استکه در سنین جوانی به منظور ترویج دین اسلام و رساندن صحیفه سجادیه به خواص این منطقه آمد و توسط عمال اموی به شهادت رسید.
تالاب آجی گل
تالاب آجی گل در جنوب رودخانه مرزی اترک به فاصله ۷۵ کیلومتری شمال شهر گنبدکاووس واقع است. روستای تنگلی با ۲۴۳ خانوار و ۱۱۹۵ نفر جمعیت در سال ۱۳۸۵ در شمال تالاب مذکور قرار دارد. این تالاب در اکوسیستمی بیابانی واقع گردیده است.
تالاب آلما گل
تالاب آلماگل در زبان محلی به معنی دریاچه سیب است . این تالاب بین المللی با مساحت ۲۱۰ هکتار و حجم آب ۵ میلیون متر مکعب، در شمال تالاب آجی گل قرار دارد. تالاب آلماگل تقریباً به شکل چهارگوش است .

تالاب بین المللی آلماگل با عمق متوسط ۲ متر و عمق حداکثری ۴ متر، یکی دیگر از تالاب های بخش داشلی برون است . ارتفاع این تالاب از سطح دریا های آزاد منفی ۴ متر می باشد . آلماگل دریاچه‌ای غنی از مواد مغذی است که شوری آب آن کمتر از دو تالاب آلاگل و آجی گل است .

محیط اطراف تالاب آلماگل استپی است که در آن تپه‌های کم ارتفاع شنی نیز دیده می‌شود. این تالاب در جمع آوری آب های ناشی از سیلاب های فصلی نقش قابل توجهی دارد.

پرندگان : تالاب بین المللی آلماگل زیستگاه مناسبی است برای زمستان گذرانی انواع پرندگان آبزی و کنار آبزی از جمله کشیم گردن سیاه، باکلان، حواصیل خاکستری، اگرت، اردک سرسیاه، اردک سیاه کاکل، اردک تاجدار، اردک سرسفید، خوتکا، چنگر، چوب پا، خروس کولی، تلیله کوچک، آبچلیک، کاکایی، قوی گنگ، غاز پیشانی سفید وعقاب دریایی دم سفید می‌باشند.ازبین این پرندگان اردک سرسیاه، سیاه کاکل و تاجدار جزو گونه‌های در حال کاهش هستند .

ماهیان و دیگر جانوران تالاب در تالاب آلماگل ۳ گونه ماهی شامل کلمه ،سیاه ماهی و یرنوس جزو گو نه های بومی است . از بین این گونه‌ها ماهی کلمه و اسبله از ماهیان در تهدید نابودی می باشند . گونه های دیگری نظیر آمور و …غیر بومی می باشند . همچنین “لاک پشت برکه‌ای، لاک پشت خزری، لاسرتای سبزخزری، آگامای خورشیدپرست، ، مار آبی، کفچه مار و افعی” نیز از جمله جانورانی هستند که در اطراف تالاب آلماگل دیده شده اند .

گیاهان : از نظر گونه‌های گیاهی نیز حدود ‪ ۸۰درصد پراکندگی و گسترش پوشش گیاهی تالاب آلماگل در قسمت شرق و شمال شرقی آن می‌باشد و گونه‌های مختلف گیاهان آبزی درآن وجود دارد. نظیر “چنگال آبی، بومادران آبی، جگن، نی، هفت بند، آلاله آبی و لویی. گیاهان محدوده تالاب نقش قابل توجهی در کنترل و جلوگیری از فرسایش اراضی مجاور به هنگام بروز سیلاب دارند که ازعمده‌ترین آنها می‌توان به علف شور، جاروترکمنی، گزشاهی، خارشتر، یولاف وحشی و…اشاره کرد.
تالاب آلا گل
تالاب آلاگل در شرق جاده آق قلا به اینچه برون واقع گردیده که مساحت آن در زمان پرآبی به ۲۵۰۰ هکتار می رسد . این تالاب همانند تالاب های آجی گل و آلماگل از رودخانه مرزی اترک و زهکشهای طبیعی تامین می شود . محیط های پیرامونی تالاب با پوشش نی و جگن و درختچه های گز پوشیده شده است . بستر قالب دراکثر نقاط پوشیده از پوشش سبز جلبک می باشد . هر ساله در فصل مهاجرت هزاران پرنده به این تالاب و دیگر تالاب های استان می آیند که از انواع قو – فلامینگو – اردک – پرستو – قازها می توان نام برد .
دیوار بزرگ گرگان
دیوار قزل آلان که دیوار ترکمن صحرا ،دیوار بزرگ گرگان یا دیوار سرخ گرگان نیز نامیده می شود دیواری تاریخی است که از کنار دریای خزر در ناحیه گمیشان آغاز شده و تا کوه های گلیداغ در شمال شرق کلاله ادامه می یافته است.

سد گلستان

سد گلستان در شهرستان گنبد کاوس در حدود۱۲کیلومتری شمال شرقی شهر گنبد بر روی آبراهه اصلی حوضه آبریز گرگانروداحداث گردیده است .
ساخت این سد در سال ۱۳۷۴آغاز و در سال ۱۳۷۹ افتتاح شد . مطالعه کننده سد شرکت مهندسین مشاور تهران برکلی و پیمانکار اصلی ساختمان سد؛شرکت سابیر ، پیمانکار ساختمان ایستگاه پمپاژ ،شرکت هیپا ،پیمانکار مکانیک و برق ایستگاه پمپاژ ، شرکت سدید تدبیر ، پیمانکار شبکه اصلی، شرکت کانی فریم و پیمانکار شبکه کانال های درجه ۱ و ۲ ،شرکت کولهام بوده اند.
سد گلستان از نوع سدهای خاکی همگن می باشد .ارتفاع سد از پی ۲۵متر وارتفاع از کف رودخانه ۱۷ متر، طول تاج سد ۱۳۶۷ متر ،ضخامت تاج سد در پی ۲۰۰ متر وعرض تاج ۱۰ متربوده و سرریز سد که از نوع آزاد بتنی دارای پل دسترسی می باشد ،در تکیه گاه چپ تاج سد قرار دارد و ۱۳۰ متر طول داشته و قابلیت عبور ۹۳۵ متر مکعب در ثانیه سیلاب را دارد .
مخزن سددر ابتدای ساخت حدود ۸۶ میلیون متر مکعب ظرفیت ذخیره داشته و حجم مخزن در سیلاب طراحی ۱۳۵ میلیون متر مکعب بوده است .
به دلیل حجم رسوبات وارده به سد طی سال های اخیر به ویژه در سیل سال ۱۳۸۰ ،ظرفیت ذخیره سد به ۶۲میلیون متر مکعب کاهش یافته و قابلیت تنظیم آن۱۱۵ میلیون متر مکعب است .
مجموع شبکه خالص سد ۸۵۰۰ هکتار است که به صورت پمپاژ از طریق ایستگاه پمپاژ ساخته شده در ساحل راست مخزن سدآبیاری می گردد .
ایستگاه پمپاژسددارای ۲۳ دستگاه موتور پمپ افقی(سانتریفوژ )که با استفاده از نیروی برق فعالیت می کنند و هرکدام ۴/۰ متر مکعب در ثانیه ظرفیت دارند و تعداد ۱۸ پمپ فعال و ۵ پمپ ذخیره، مجموعا”۲/۷ متر مکعب ظرفیت تامین آب شبکه را دارد که آب پمپاژ شده به وسیله دو خط انتقال لوله ای ۱۰۰۰ و ۱۵۰۰ به ابتدای شبکه انتقال داده می شود .
کانال های درجه ۱ شبکه سد از نوع بتنی با مقطع ذوزنقه ای به طول ۵/۹کیلومتر وطول کانالهای درجه دو بیش از ۷۳ کیلومتر و از نوع بتنی است .
سیستم زهکشی شبکه یه صورت کانال های روباز است که مجموع طول زهکش های درجه ۱ و ۲ به ۶۵ کیلو متر می رسد .
طبق طراحی اولیه سد از ۱۱۵ میلیون متر مکعب ظرفیت تنظیم آب توسط سد گلستان ، مقدار ۵۱ میلیون متر مکعب به شبکه سد ، مقدار ۲۵ میلیون متر مکعب به پشتیبانی سد وشمگیر و ۲۰ میلیون متر مکعب به آبیاری بخشی از اراضی حد فاصل سد گلستان و سد وشمگیر وباقیمانده به تبخیرو محیط زیست اختصاص یافته است .
طراحی اولیه و ظرفیت تنظیم و نیز توان عبور آب کانال های آبیاری شبکه سد برای ۶۰ درصد غلات و ۴۰ درصدکشت تابستانه (ذرت ) بوده است .
آبیاری حدود ۲۰۵۰ هکتار از اراضی حد فاصل سد گلستان و سد وشمگیر بر اساس کشت پنبه از اهداف دیگر سد می باشد .
استفاده دو منظوره از مخزن سد برای پرورش ماهی هم زمان با استفاده از آب جهت زراعت ،طی چند سال متوالی به صورت آزمایشی انجام گرفت .
نکته قابل ذکر در خصوص سد گلستان این است که در سال ۱۳۸۰ که سیل بزرگ شرق استان به وقوع پیوست ، وجود این سد موجب گردید که از توسعه خسارات در پایین دست سد جلوگیری شود به این صورت که سد گلستان حجم عظیم آب و رسوب ناشی از سیل را که حداکثر دبی لحظه ای آن به ۳۰۱۷ متر مکعب بر ثانیه می رسید در خود جای دادو آن را تنظیم کرد و با این کار شهر های گنبد کاوس ، انبارالوم، آق قلا ،سیمین شهر ، خواجه نفس ، وحتی بندر ترکمن و گمیشان ونیز حدود ۶۰ روستای مسیر گرگانرود را از خطر سیل نجات داد و این نقش در سیل های سال های بعدی نیز تکرار شد . این در حالی است که در اثر سیل سال ۱۳۷۱ که حداکثر دبی لحظه ای آن به ۴۰۰ متر مکعب بر ثانیه رسید ،شهر ها و روستاهای فوق الذکر و بخش زیادی از اراضی کشاورزی و تاسیسات زیر بنایی و اقتصادی آسیب دید و در صورت عدم وجود این سد ،سیل سال ۱۳۸۰ که بیش از ۸ برابر از سیل سال ۱۳۷۱ بزرگتر بود ،موجب ایجاد فاجعه ای انسانی ، اقتصادی و زیست محیطی نه تنها در سطح استان بلکه در سطح ملی می گردید .
ایستادگی سد گلستان در برابر سیل های سال های اخیر هر چند موجب پیشگیری از خسارات فراوانی به استان گردیده ولی باعث شده است که حدود ۲۴ میلیون متر مکعب از حجم ذخیره آن با رسوب پر شده وحجم ذخیره سازی سد کاهش یابد .

۵ نظر

  1. شرح سد خیلی زیاده. البته انشاءالله شرح صدر هم خداوند عنایت نماید.ممنون

  2. سلام با افتخار سایت قابوس نامه در عصرزنجان لینک شد.منتظر تبادل اطلاعات هستیم.

  3. با سلام و خسته نباشید خدمت شما قابوس نامه ای های گران قدر
    من باوجود اینکه در اصفهان هستم ولی سایت و مطلب شما را پیگیری می کنم.
    خدا خیرتان دهد .
    یا علی ,التماس دعا

نظر دهید

آدرس ایمیلتان منتشر نخواهد شد. فیلد های ضروری با * مشخص شده اند.

*

بازگشت به بالا